چه می‌شود اگر دهانه کوه آتشفشان را با بتن مسدود کنیم؟

سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده با اشاره به آتشفشان سنت هلنز توضیح می‌دهد که فوران‌های انفجاری می‌توانند ابرهای عظیمی از خاکستر، سنگ‌های داغ و گازهای فوق‌العاده سوزان تولید کنند. این جریان‌های مرگبار که «جریان آذرآواری» نام دارند، با سرعتی بسیار زیاد از دامنه کوه پایین می‌آیند و تقریباً هر چیزی را در مسیر خود نابود می‌کنند.

در چنین شرایطی، ریختن بتن در دهانه آتشفشان عملاً مانند گذاشتن درپوش روی یک زودپز عظیم است. اگر مجرای خروج بسته شود، گازها و ماگما همچنان در اعماق زمین جمع می‌شوند و فشار بیشتری ایجاد می‌کنند. در نتیجه، وقتی فوران در نهایت رخ دهد، ممکن است بسیار شدیدتر و انفجاری‌تر از حالت عادی باشد.

حتی اگر بتن بتواند برای مدتی در برابر گرما مقاومت کند، فشار عظیم ناشی از فوران می‌تواند آن را به‌سادگی خرد و به اطراف پرتاب کند. در واقع، بتن در چنین شرایطی خود به بخشی از خطر تبدیل می‌شود. تکه‌های سنگین بتن می‌توانند مانند ترکش به اطراف پرتاب شوند و گردوغبار ناشی از آن نیز برای سلامت انسان خطرناک است.

کانال علمی وات‌ایف در یکی از ویدیوهای خود اشاره می‌کند که استنشاق گردوغبار بتن می‌تواند به بیماری‌های شدید ریوی و حتی سرطان منجر شود. این گردوغبار معمولاً حاوی ذرات بسیار ریز سیلیس هستند که ورود طولانی‌مدت آن‌ها به ریه می‌تواند باعث بیماری سیلیکوزیس شود که به بافت ریه آسیب دائمی وارد می‌کند.

افزون بر این، آتشفشان‌ها فقط یک دهانه ساده ندارند. بسیاری از آن‌ها شبکه‌ای پیچیده از مجراها و شکاف‌ها در زیر زمین دارند. بنابراین حتی اگر دهانه اصلی بسته شود، ماگما و گازها ممکن است از مسیر دیگری راه خود را به سطح باز کنند. در برخی موارد، این اتفاق می‌تواند باعث ایجاد شکاف‌های جدید یا فوران در مناطق غیرمنتظره شود.

دانشمندان می‌گویند به‌جای تلاش برای «متوقف کردن» آتشفشان، معمولاً راهکارهای واقع‌بینانه‌تر بر کاهش خطر متمرکز هستند. یکی از این روش‌ها، منحرف‌کردن جریان گدازه از مناطق مسکونی است. برای مثال، در یکی از فوران‌های آتشفشان اتنا در ایتالیا، مهندسان از بلوک‌های بتنی و خاکریزها برای هدایت جریان گدازه به مسیرهای کم‌خطرتر استفاده کردند. هدف این اقدامات نه متوقف‌کردن آتشفشان، بلکه خریدن زمان بیشتر برای تخلیه مردم و محافظت از زیرساخت‌ها بود.

در نهایت، هرچند ایده پر کردن دهانه آتشفشان با بتن ممکن است در نگاه اول ساده و جذاب به‌نظر برسد، دانش زمین‌شناسی نشان می‌دهد چنین اقدامی می‌تواند پیامدهایی بسیار خطرناک داشته باشد. آتشفشان‌ها سامانه‌هایی پیچیده و بسیار قدرتمند هستند و تلاش برای بستن مسیر طبیعی خروج فشار، احتمالاً فقط انفجاری شدیدتر و غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر ایجاد خواهد کرد.