چرخش غافلگیرکننده ایلان ماسک؛ آیا ساخت شهر روی ماه رویای مریخ را به حاشیه می‌برد؟

برتری لجستیکی ماه و کوتاهی مسیر نیز باعث می‌شود تا عملیات‌های ساخت‌وساز و انتقال تجهیزات با تکرار و سرعت بسیار بیشتری نسبت به مریخ انجام شود و رویای برپایی نخستین شهر فضایی، بسیار زودتر در قمر زمین رنگ واقعیت به خود بگیرد.

اشاره به تغییر رویکرد راهبردی، نخستین بار هفته‌ی گذشته و در جریان ارائه‌ی جزئیات مربوط به منظومه عظیم ماهواره‌های مرکز داده اسپیس‌ایکس مطرح شد. تفاوت در فواصل زمانی پرتاب که ماسک بر آن تأکید دارد، از منظر مکانیک مداری به مفهوم «پنجره‌های انتقال» بازمی‌گردد که در مورد ماه بسیار منعطف‌تر و دردسترس‌تر از الگوهای پیچیده مداری مریخ است. تمرکز بر ماه به عنوان اولویتی جدید، مسیری منطقی برای آزمون فناوری‌هایی است که در نهایت تمدن بشری را به اعماق فضا هدایت خواهند کرد.

استارشیپ به عنوان پیشرفته‌ترین ابرموشک با قابلیت استفاده مجدد کامل، مسئولیت خطیر پرتاب منظومه‌ی عظیم ماهواره‌ای را بر عهده دارد و نقشی محوری در استراتژی اسپیس‌ایکس برای ایجاد سکونتگاه‌های فرازمینی ایفا می‌کند. ایلان ماسک در به‌روزرسانی اخیر خود، بر توانمندی‌های خیره‌کننده‌ی این فضاپیما در عملیات‌های قمری تأکید ویژه‌ای داشت. پیشرفت‌های پیشگامانه در حوزه‌هایی نظیر فناوری انتقال سوخت در مدار، این امکان را فراهم می‌آورد تا استارشیپ ظرفیت ترابری عظیمی را برای فرود بر سطح ماه به کار بگیرد.

استقرار دائمی در سطح ماه، دریچه‌ای نوین به سوی فعالیت‌های علمی و تولیدی در ابعاد صنعتی خواهد گشود. کارخانه‌های مستقر در قمر زمین می‌توانند با بهره‌گیری از منابع بومی ماه، ماهواره‌های موردنیاز را تولید و آن‌ها را به اعماق فضا اعزام کنند. بهره‌گیری از منجنیق‌های الکترومغناطیسی (Mass Driver) در کنار زیرساخت‌های صنعتی ماه، ظرفیت انتقال سالانه ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ تراوات بر سال ماهواره‌های مبتنی بر هوش مصنوعی را به فضای عمیق فراهم می‌سازد. تحقق این چشم‌انداز به معنای جهش معنادار تمدن بشری در «مقیاس کارداشف» و مهار بخش چشمگیری از انرژی تابشی خورشید خواهد بود.

مقیاس کارداشف در لایه‌های علمی خود، معیاری برای سنجش سطح پیشرفت فنی تمدن‌ها براساس میزان انرژی مصرفی آن‌ها ارائه می‌دهد. اشاره‌ی ماسک به این مفهوم نشان‌دهنده‌ی استراتژی کلانی است که فراتر از کاوش‌های ساده فضایی، بر تبدیل‌شدن انسان به تمدن تراز اول جهانی و در نهایت، تمدن نوع ۲ تمرکز دارد. استفاده از منابع استراتژیک ماه برای تولید انرژی و توسعه زیرساخت، گامی بنیادین در جهت کنترل کامل انرژی ستاره‌ای و تثبیت جایگاه انسان در سلسله‌مراتب تمدن‌های کیهانی محسوب می‌شود.

مقیاس کارداشف که ریشه در نظریات نیکولای کارداشف، دانشمند برجسته‌ی شوروی سابق در سال ۱۹۶۴ دارد، تمدن‌های کیهانی را بر مبنای میزان انرژی تحت‌کنترلشان طبقه‌بندی می‌کند:

• تمدن نوع ۱ قادر است تمامی منابع انرژی سیاره مادر خود را مهار کند.
• تمدن نوع ۲ با بهره‌گیری از ابرسازه‌هایی همچون کره دایسون، کل خروجی انرژی ستاره خود را به خدمت می‌گیرد.
• تمدن نوع ۳ نیز تمامی توان تولیدی کهکشان میزبان را در اختیار دارد؛ واقعیتی که نشان می‌دهد بشر هنوز حتی موفق به دستیابی به سطح نخست این مقیاس نشده است.

ایده‌ی راه‌اندازی مراکز داده در خارج از جو زمین، طبق گفته‌های ایلان ماسک در پست روز دوشنبه ۲۱ بهمن، تنها یک مزیت جانبی در استراتژی نوین تمرکز بر ماه محسوب می‌شود. بنیان‌گذار اسپیس‌ایکس علت بنیادین تغییر اولویت را نگرانی از وقوع فجایع طبیعی یا بحران‌های ساخته دست بشر می‌داند که می‌تواند به قطع زنجیره‌ی تأمین و ارسال فضاپیماهای پشتیبان از زمین منجر شود و بقای کلونی‌های نوپا را به خطر بیندازد. دستیابی به شهر خودکفا و توسعه‌یافته در ماه طی کمتر از ۱۰ سال امکان‌پذیر است، در حالی که چرخه‌ی پرتاب محدود ۲۶ ماهه مریخ، فرآیند را به بیش از ۲۰ سال افزایش می‌دهد؛ موضوعی که برای ماسک اهمیت حیاتی دارد.