پارادوکس طبیعت؛ چرا خشکترین بیابانهای زمین در کنار اقیانوسها هستند؟
پارادوکس طبیعت؛ چرا خشکترین بیابانهای زمین در کنار اقیانوسها هستند؟
سپس، تودهی هوای تخلیهشده و خشک، به سمت شمال و جنوب حرکت کرده و در نواحی نیمهگرمسیری (بین عرض ۲۰ تا ۴۰ درجه) به سمت پایین فرو مینشیند. هبوط این تودهی هوا مانع از شکلگیری ابر و بارندگی میشود و همین فرآیند ساده، کمربندی از بیابانهای مشهور نظیر صحرای بزرگ آفریقا و کالاهاری را پدید آورده است.
ساحل درک در سیستان و بلوچستان نمونهای بومی و شگفتانگیز از مجاورت کویر ماسهای با دریای عمان و اقیانوس هند است
عامل دوم، حرکت افقی هوا در سطح سیاره است. حرکت افقی بادها، بهویژه بادهای بسامان یا تجاری که در نزدیکی استوا از شرق به غرب میوزند، رطوبت اقیانوسی را به سواحل شرقی قارهها میبرند و تا رسیدن به سواحل غربی، بخش بزرگی از بار خود را از دست میدهند. ابی استون، جغرافیدان فیزیکی در دانشگاه منچستر انگلستان، میگوید در مورد بیابان نامیب، زمانی که بارانی میبارد، این بارش نه در خود بیابان، بلکه در کوهستانهای واقع در شرق آن رخ میدهد.
جریانهای سرد اقیانوسی نیز در معادله نقش مهمی دارند. هوایی که از روی جریانهای سرد عبور میکند، در اثر تماس خنک شده و بخشی از رطوبت را جذب میکند، اما سرمای محیط باعث پایداری شدید این توده هوا میشود. استون این تودههای هوا را به بادکنکهایی تشبیه میکند که پوستهی منعطفی دارند و منبسط یا منقبض میشوند، اما هوای سرد تمایلی به انبساط و صعود ندارد. فقدان پدیدهی همرفت باعث میشود تودهی هوا در سطوح پایین به دام بیفتد و تنها بتواند مقدار کمی رطوبت را به شکل مه به سمت خشکی ببرد که نتیجه، ایجاد محیطهای مهآلود در بخشهای غربی بیابانهای ساحلی است.
عامل سوم، وجود رشتهکوههاست که با ایجاد پدیدهی «سایه باران» بر شدت خشکی مناطق مذکور میافزاید. وقتی هوای مرطوب ناچار به عبور از بلندیهای کوهستان میشود، در سمت رو به باد سرد شده و بارش خود را تخلیه میکند. دیوید کریمر، هیدرولوژیست در دانشگاه نوادا، توضیح میدهد که بدین صورت، تودهی هوا هنگام رسیدن به سمت دیگر کوهستان، بخش عمدهی رطوبت خود را از دست داده است.
بهعنوان نمونه، شرایط بیابان آتاکاما بهوضوح تحتتأثیر سومین عامل قرار دارد. بادهایی که وارد آمریکای جنوبی میشوند، ابتدا باران فراوانی را در منطقهی آمازون تخلیه میکنند و سپس با برخورد به دیوارهی بلند رشتهکوه آند، مابقی رطوبت خود را نیز از دست میدهند. آنچه در نهایت به سواحل شیلی در غرب میرسد، هوایی به شدت خشک است که یکی از نمورترین نقاط زمین را به بیابانی مطلق تبدیل کرده است.
ساحل درک در سیستان و بلوچستان نیز، نمونهای بومی از تلاقی تپههای ماسهای با دریای عمان است که از قواعد اقلیمی بیابانهای ساحلی پیروی میکند. مهمترین دلیل خشکی کویر درک، موقعیت جغرافیایی آن در عرضهای نزدیک به ۲۵ درجه شمالی است. این منطقه بهدلیل قرارگیری در کمربند جنبحارهای و تأثیر هوای نزولی، با وجود مجاورت با منابع آبی عظیم، بارش بسیار کمی دریافت میکند. وزش بادهای محلی با جابهجایی ماسهها از بخشهای داخلی به سمت مرز آب، منظرهای مشابه بیابان نامیب خلق کرده است.
منبع : زومیت
