میلیون‌ها پرونده کارگری گم شد؛ اختلاف مالی در وزارت کار یا هک سامانه؟

این روزها صف‌های طولانی مقابل ادارات کار کل کشور تشکیل می‌شود و در هر صف یک گمانه‌زنی برای گم شدن پرونده‌های نیروهای کار در وزارت کار وجود دارد. انگار چاه بزرگی دهانش را باز کرده و هر مدرکی که روزی آپلود کرده بودند بلعیده است. مراجعان نمی‌دانند از چه کسی باید عصبانی باشند اما می‌دانند که پرونده‌ها در سایت گم نمی‌شود؛ می‌گویند یا سامانه هک شده، یا داده‌هایشان به سرقت رفته و یا پیمانکار قبلی سایت اطلاعات آن‌ها را از بین برده است.

برخی منابع از وزارت کار به نیوزلن می‌گویند که این سامانه هک نشده اما هنوز اطلاعات موثقی درباره آنچه پیش آمده به رسانه‌ها نمی‌دهد. همچنین یک منبع آگاه از مدیریت سایت قبلی در گفت‌وگو با نیوزلن ادعاهای موجود درباره حذف پرونده‌ها از سوی آن‌ها را رد می‌کند. با این حال فعالان کارگری حرف دیگری می‌زنند.

یکی از کارمندان اداره کار حین جابه‌جا کردن پرونده‌های کاغذی جدید توضیح می‌دهد: «به ما گفته شده به دنبال یک اختلاف بین پیمانکار سایت قبلی و وزارت کار بر سر مسائل مالی، مدیران سایت اطلاعات را برداشته و رفته‌اند. وزارت کار هم هیچ بک‌آپی از پرونده‌های مردم نداشته است.»

سامانه «جامع وزارت کار» زیرمجموعه وزارت کار است و کارگران در آن به طور مجازی، شکایت خود را ثبت یا درخواست بیمه بیکاری می‌کردند.

از بیستم دی‌ماه هر کارگری که برای شکایت و بیمه بیکاری به ادارات کار مراجعه می‌کرد با این واکنش مواجه می‌شد: «سیستم قطع است» یا «سامانه اختلال دارد». در بحبوحه قطعی اینترنت تصور همه این بود که این هم مثل همه اختلال‌ها به خاموشی دیجیتال دی و بهمن مربوط می‌شود، اما ماجرا فراتر از این حرف‌ها بود.

مریم زنده‌دل، متخصص در دعاوی کار، تأمین اجتماعی و دیوان عدالت اداری می‌گوید: «من به ادارات کار مختلفی مراجعه کردم و دو روایت شنیده‌ام: یکی این که سامانه هک شده که این خیلی واقعی به نظر نمی‌رسد اما روایت دوم این بوده که پیمانکار سایت با وزارتخانه به اختلاف خورده و دیتا را پاک کرده و اگر این اختلاف مالی حل شود ممکن است سامانه به روز اول برگردد.»

او اضافه می‌کند: «در هر صورت حتی اگر روایت دوم هم درست باشد مسئولیت حفاظت داده با وزارتخانه بوده است که باید از داده‌های خود مراقبت می‌کرد. اگر از اطلاعات مردم بک‌آپ داشت نهایتا پرونده‌های تا پنج، شش روز قبل را از دست می‌داد نه این که کلا چیزی نداشته باشد.»

بررسی نیوزلن نشان می‌دهد که وزارت کار اردیبهشت‌ماه امسال فراخوانی برای ایجاد و راه‌اندازی سامانه جامع روابط کار در سایت خود منتشر کرده بود. یعنی زمانی که اطلاعات پرونده‌های نیروهای کار هنوز در دست این وزارتخانه موجود بود.

شرکت‌ها برای حضور در این مناقصه باید حداقل یک میلیارد و ۶۵۰ میلیون تومان ضمانتنامه بانکی تامین می‌کردند. با این حال بعد از این اعلام نکرده که اسم چه کسی از پاکت بیرون آمده و در نهایت انتخاب شده است. چرا این موضوع مهم است؟ به این دلیل که میلیون‌ها پرونده و هزاران نام و اطلاعات هویتی در این سایت وجود داشت که نگهداری آن‌ها اهمیت زیادی دارد.

سال ۱۳۹۷ با شرکت مهندسی به اسم «اترک» قرار داد بسته شده است و حالا این مسئولیت به شرکت دیگری به نام تابا داده شده است. نکته مشترک در مورد هر دو قرارداد این بوده که هیچ اطلاعاتی درباره مناقصات آن در دسترس نیست. برای ما شفاف نیست که چه مباحث مالی در این موضوع بین وزارتخانه و اترک رد و بدل شده و مبالغی که کارگران به این سامانه واریز می‌کردند. وزارت کار تا امروز ما را محرم نمی‌دانست که توضیح دهد بر اساس چه صلاحیتی این شرکت‌ها را انتخاب می‌کند؟ باید مستندات این مناقصات را به ما نشان دهند و بگویند چرا بدون شرکای اجتماعی تصمیم‌های خود را گرفته‌اند.

– سمیه گلپور، رئیس کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگران

او با تاکید بر این که ممکن است دیگر هیچ بک‌آپی از این جامعه آماری میلیونی وجود نداشته باشد می‌گوید: «با توجه به این که داده‌هایی که در این سامانه قرار می‌گیرد مسائل شخصی و اطلاعات هویتی افراد است، قاعدتا این یک مسئولیت حاکمیتی بوده که باید به ما توضیح دهند بر اساس چه مناقصه‌ یا مزایده‌ای شرکت جدیدی به نام «تابا» آن را پذیرفته و چرا باز هم شرکای اجتماعی را درگیر آن نکرده‌اند؟»

به گزارش نیوزلن، شرکتی که مسئولیت جدید این سامانه را به عهده گرفته اخیرا یک مناقصه جدید در سامانه «ستاد ایران» ثبت کرده که نشان می‌دهد به دنبال پشتیبانی مرکز عملیات امنیت سایبری سامانه وزارت کار است. این اقدام می‌تواند نشانه‌ای از ارزیابی دوباره وضعیت امنیتی زیرساخت‌ها و یا احساس آسیب‌پذیری‌های احتمالی باشد.

مریم زنده‌دل، متخصص در دعاوی کار روایت شفافی از این که این سامانه چطور از بین رفت و چگونه به کاربران آن اطلاع‌رسانی شد به نیوزلن می‌دهد:

اواسط دی‌ماه با وجود این که منتظر ارسال رأی بودم، متوجه شدم که مدت‌هاست هیچ پیامکی برایم فرستاده نشده و خبری نیست. وقتی به اداره کار مراجعه کردم فهمیدم حتی هیات‌های تشخیص و حل اختلاف هم به سامانه دسترسی نداشتند و رأی را فیزیکی روی کاغذ می‌نوشتند. به من گفتند اگر پی‌دی‌اف رأی خود را دارید آن را تحویل بدهید. اگر ندارید باید از اول دادخواست بدهید.

– مریم زنده‌دل، متخصص در دعاوی کار، تأمین اجتماعی و دیوان عدالت اداری

از هفته اول بهمن‌ماه کم‌کم همه فهمیدند که نه‌تنها سیستم قطع نیست، بلکه همه اطلاعات برای همیشه از دست رفته است و بازگشتی در کار نیست.

توصیفی که او می‌کند در طبقات مختلف ادارات کار و در اتاق‌های مختلف قابل تماشاست. در هر طبقه یک آگهی برای مردم چسبانده شده که اگر شکایتشان به قبل از تاریخ پانزدهم آذر برمی‌گردد باید دوباره آن را ثبت کنند و این همان چیزی است که هر مراجعه‌کننده‌ای را شوکه می‌کند. «یعنی دوباره از اول شکایت کنیم؟»