شرکتی که مخفیانه بر دنیا حکمرانی می‌کند

بیایید به دهه ۸۰ میلادی برگردیم و مردی را بشناسیم که امروز او را پادشاه بی‌تاج‌وتخت وال‌استریت می‌نامند. لری فینک در ۲۳ سالگی وارد وال‌استریت شد، جوانی باهوش، جسور و به‌شدت جاه‌طلب، ستاره‌ای که در بانک سرمایه‌گذاری فرست بوستون، همه روی او شرط می‌بستند.

در آن دوران بازار وام مسکن آمریکا تحولی ساختاری را تجربه می‌کرد. بانک‌ها به‌دنبال راهی بودند تا وام‌های بلندمدت و کم‌نقدشونده‌ی مسکن را به ابزارهایی قابل‌معامله تبدیل کنند؛ مثلاً با جمع‌کردن هزاران وام مسکن و تبدیل جریان قسط‌های آن‌ها به اوراقی که می‌شد خریدوفروششان کرد. ابزارهایی که امروز بانام اوراق بهادار با پشتوانه رهنی (MBS) شناخته می‌شوند.

فینک به یکی از چهره‌های شاخص همین بازار نوپا تبدیل شد. او نه‌تنها در معامله‌ی این اوراق نقش داشت، بلکه در ساخت تیم‌ها و سازوکارهایی مشارکت کرد که بازار درآمد ثابت را به یکی از سودآورترین بخش‌های وال‌استریت بدل کردند. در آن سال‌ها، MBSها بیشتر به‌عنوان نوآوری مالی دیده می‌شدند؛ ابزاری که هم ریسک را پخش می‌کرد و هم نقدشوندگی می‌آورد.

بدین ترتیب لری برای بانک خود سودهای میلیاردی می‌ساخت و در ۳۱ سالگی به جوان‌ترین مدیر اجرایی تاریخ این شرکت تبدیل شد.

اما درست زمانی که به اوج نزدیک می‌شد، تراژدی ناگواری رخ داد. سال ۱۹۸۶، خطای محاسباتی در پیش‌بینی نرخ بهره باعث شد لری فینک تنها در یک معامله، ۱۰۰ میلیون دلار به بانک ضرر بزند.

این شکست سنگین، چیزی را در ذهن لری فینک تغییر داد. وال‌استریت کور بود، فقط به سود نگاه می‌کرد و ریسک را نادیده می‌گرفت. لری با خودش عهد کرد دیگر هرگز اجازه ندهد بازار غافلگیرش کند. باید شرکتی می‌ساخت که کارش دیدن آینده و مدیریت ریسک باشد نه قمارکردن.

اوراق رهنی به‌خودی‌خود خطرناک نبودند؛ خطر از جایی آغاز می‌شد که کسی نمی‌دانست اگر چند فرض کلیدی هم‌زمان غلط از آب درآید، کل سیستم چه رفتاری نشان می‌دهد. ایده‌ی محوری که بعدها به شالوده‌ی بلک‌راک تبدیل شد، دقیقاً از همین‌جا آمد؛ ریسک باید در مقیاس کل سیستم دیده شود، نه در هر معامله به‌تنهایی.