بالاخره می‌دانیم چرا انسان‌ها توانایی تولید ویتامین C را از دست دادند

گونگ‌ون چن از دانشگاه فودان و همکارانش پیشنهاد کردند که انگل‌های شیستوزوما مانسونی برای تولید تخم‌های خود به ویتامین C میزبان نیاز دارند. بنابراین، حیواناتی که ویتامین C تولید نمی‌کنند، سطح آن در بدنشان پایین است و کرم‌ها نمی‌توانند راحت تخم‌گذاری کنند. قبل از اینکه داروهای ضدانگل کشف شوند، گاهی کمبود خفیف ویتامین C (که می‌تواند باعث بیماری اسکوروی شود) ممکن بود ارزش داشته باشد، چون می‌توانست چرخه تولید مثل انگل‌ها را مختل کند.

برای آزمایش این ایده، محققان موش‌های معمولی که آنزیم GULO تولید می‌کنند را با موش‌هایی که این توانایی را ندارند مقایسه کردند و هر دو گروه را به انگل شیستوزوما مانسونی آلوده کردند. پس از یک هفته، میزان ویتامین C در انگل‌ها متفاوت بود، که نشان داد کرم‌ها ویتامین C خود را از میزبان دریافت می‌کنند، اما رشد آن‌ها تفاوت قابل توجهی نداشت. به عبارت دیگر، کرم‌ها برای زنده ماندن به ویتامین C میزبان نیاز ندارند، اما تخم‌گذاری کاملاً به آن وابسته است. انگل‌ها در موش‌های فاقد GULO نمی‌توانستند نسل جدید تولید کنند، مگر اینکه موش‌ها ویتامین C کافی از طریق رژیم غذایی دریافت می‌کردند.

این موقعیتی دشوار برای حیوانات در معرض شیستوزومیازیس است: کمبود ویتامین C یا انگل. هر دو می‌توانند کشنده باشند، اما کمبود ویتامین C معمولاً نتیجه‌گیری سریع‌تری دارد. به همین دلیل بیشتر حیوانات ترجیح داده‌اند خودشان ویتامین C بسازند و روش دیگری برای مقابله با انگل‌ها پیدا کنند.

برای حیوانی که همیشه همان رژیم غذایی را دارد، این روش ممکن است جواب ندهد، اما در گونه‌هایی که رژیم غذایی فصلی دارند، می‌تواند مفید باشد. مثلاً وقتی میوه‌ها و سبزیجات غنی از ویتامین C در دسترس هستند، حیوانات مصرف می‌کنند و وقتی در دسترس نیستند، سطح ویتامین C پایین می‌آید و مانع تولید تخم انگل می‌شود.

واضح است که این استراتژی پرخطر است؛ اگر منابع ویتامین C دیر برسند یا اصلاً موجود نباشند، کمبود ویتامین C می‌تواند باعث بیماری شود. اگر ویتامین C بیش از حد موجود باشد، سطح آن هرگز پایین نمی‌آید و انگل‌ها بدون مانع تولید مثل می‌کنند.

با این حال، حتی اگر میزبان نتواند انگل را کاملاً از بین ببرد، کاهش ویتامین C می‌تواند تولید تخم انگل را محدود کند. کمتر شدن تخم‌ها به معنی کاهش آسیب انگل به اندام‌ها و کاهش احتمال انتقال آن از طریق مدفوع است، که برای حیوانات اجتماعی بسیار مهم است.

انسان‌ها هم بارها هزینه از دست دادن آنزیم GULO را پرداخته‌اند. در دوران اکتشافات، اسکوروی یکی از قاتلان اصلی دریانوردان در سفرهای طولانی بود. حتی امروزه، کمبود خفیف ویتامین C در مناطقی که دسترسی به غذای تازه محدود است، شایع است. کمبود ویتامین C می‌تواند باعث کاهش تولید گلبول‌های قرمز، ضعف استخوان‌ها و اثرات دیگر شود.

با این حال، شیستوزومیازیس نیز بیماری کشنده‌ای است و تا پیش از داروهای مدرن، بسیار خطرناک بود. احتمالاً اگر انسان‌ها هنوز توانایی تولید ویتامین سی خود را داشتند، تهدید این انگل حتی بیشتر بود.

امروزه داروهای ضد شیستوزومیازیس جایگزین قابل اعتماد و مطمئنی برای محدود کردن ویتامین C هستند، اما یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که رژیم‌های غذایی فصلی ممکن است در طول تکامل به انسان‌ها کمک کرده باشد تا با انگل‌ها بهتر مقابله کنند.

پژوهش در ژورنال PNAS منتشر شده است.