آیا ما مریخی هستیم؟ شاید حیات روی زمین در سیاره سرخ آغاز شده باشد

بااین‌حال، حدود ۴٫۵۱ میلیارد سال پیش، سیاره‌ای سنگی به‌اندازه مریخ به نام تیا با زمینِ اولیه برخورد کرد. این برخورد باعث شد هر دو جرم با هم ذوب و سپس از هم جدا شوند و زمین و ماهِ امروزی را شکل دهند. اگر حیات پیش از این رویداد آغاز شده بود، بی‌تردید از آن جان سالم به در نمی‌برد.

مریخ اما احتمالاً چنین رویداد ذوب‌شدنِ سراسری‌ را تجربه نکرده است. سیاره سرخ در دوران خشن آغازین منظومه شمسی برخوردهای زیادی را از سر گذراند، اما شواهد نشان می‌دهد هیچ‌کدام از آن‌ها آن‌قدر بزرگ نبوده‌اند که کل سیاره را کاملاً نابود کنند و حتی برخی نواحی می‌توانسته‌اند نسبتاً پایدار باقی بمانند.

بنابراین اگر حیات اندکی پس از شکل‌گیری مریخ، حدود ۴٫۶ میلیارد سال پیش، روی این سیاره پدید آمده باشد، ممکن بوده دست‌کم برای نیم‌میلیارد سال بدون وقفه‌های بزرگ به تکامل خود ادامه دهد. پس از این دوره، میدان مغناطیسی مریخ فروپاشید و این رویداد آغاز پایان زیست‌پذیری مریخ بود. جو محافظ سیاره از میان رفت و سطح آن در معرض دماهای یخبندان و تابش‌های یون‌سازِ فضا قرار گرفت.

اما درباره زمین چه می‌دانیم؟ حیات چه مدت پس از برخوردی که به شکل‌گیری ماه انجامید، پدیدار شد؟ دنبال‌کردن شاخه‌های درخت حیات تا ریشه آن، ما را به جانداری می‌رساند که به اختصار لوکا نامیده می‌شود (به معنای آخرین نیای مشترک جهانی). لوکا همان گونه میکروبی است که تمام حیات امروزی از آن منشأ گرفته است.

پژوهشگران با استفاده از داده‌های ژنتیکی و سوابق فسیلیِ نخستین اشکال حیات روی زمین، ویژگی‌های لوکا را بازسازی کرده‌اند. بر اساس این پژوهش، لوکا حدود ۴٫۲ میلیارد سال پیش یعنی زمانی زودتر از برخی برآوردهای پیشین می‌زیست.

لوکا نخستین جاندار روی زمین نبود، بلکه یکی از چندین گونه میکروبی محسوب می‌شد که در آن دوره به‌طور هم‌زمان روی سیاره ما زندگی می‌کرد. این میکروب‌ها با یکدیگر رقابت می‌کردند، همکاری داشتند، با شرایط سخت محیطی کنار می‌آمدند و هم‌زمان در برابر حملات ویروس‌ها نیز از خود دفاع می‌کردند.

اگر حدود ۴٫۲ میلیارد سال پیش، روی زمین اکوسیستم‌های کوچک اما نسبتاً پیچیده وجود داشته‌اند، پس حیات باید پیش از آن آغاز شده باشد. اما این آغاز دقیقاً چه زمانی بوده است؟

برآورد جدید سن لوکا نشان می‌دهد که او حدود ۳۶۰ میلیون سال پس از شکل‌گیری زمین و ۲۹۰ میلیون سال پس از برخوردی که ماه را شکل داد، می‌زیست. آنچه می‌دانیم این است که طی این ۲۹۰ میلیون سال، فرآیندهای شیمیایی به پیدایش حیات منجر شدند.

سؤال این است: آیا این بازه زمانی کافی بوده تا حیات روی زمین پدید آید و به اندازه‌ای گسترش یابد که اکوسیستم‌هایی مانند آنچه در زمان لوکا وجود داشت، شکل بگیرد؟